Ο νέος νόμος για τη μείωση της γραφειοκρατίας με τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στους πολίτες», εισάγει 14 ριζικές παρεμβάσεις με σκοπό την απλοποίηση των συναλλαγών και την κατάργηση των περιττών πιστοποιητικών.
Ο νέος νόμος για τη μείωση της γραφειοκρατίας, που παρουσιάστηκε ως νομοθετική πρωτοβουλία με τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στους πολίτες», εισάγει 14 ριζικές παρεμβάσεις με σκοπό την απλοποίηση των συναλλαγών και την κατάργηση των περιττών πιστοποιητικών.
Κύριες Αλλαγές και Άξονες του Νόμου
- Αντικατάσταση δικαιολογητικών: Οι πολίτες μπορούν πλέον να ολοκληρώνουν τις συναλλαγές τους με το Δημόσιο προσκομίζοντας μια απλή υπεύθυνη δήλωση αντί για πολλαπλά έγγραφα.
- Αυστηρές ποινές για ψευδείς δηλώσεις: Για την αποφυγή εξαπάτησης, η κατάθεση ψευδούς δήλωσης επιφέρει άμεση ανάκληση της διοικητικής πράξης και διοικητικά πρόστιμα από 2.000 έως 50.000 ευρώ.
- Αρχή «Μόνον Άπαξ» (Once-Only): Θεσπίζεται η αυτόματη ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των υπηρεσιών, ώστε ο πολίτης να μην χρειάζεται να προσκομίζει έγγραφα που το κράτος διαθέτει ήδη.
- Πλατφόρμα CRM: Ενσωματώνεται ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης σχέσεων με τον πολίτη (CRM) στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης για την κεντρική παρακολούθηση όλων των αιτημάτων από το gov.gr, τα ΚΕΠ ή τα τηλεφωνικά κέντρα.
- Επιτάχυνση επενδύσεων: Παράλληλα, το Υπουργείο Ανάπτυξης εισήγαγε ρυθμίσεις για ταχύτερες αδειοδοτήσεις και μείωση των διοικητικών βαρών στις επιχειρήσεις.
Το άρθρο 3 του Νόμου 5293/2026 εισάγει μια θεμελιώδη αλλαγή, καθώς τροποποιεί τον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (Ν. 2690/1999) και καθιερώνει την καθολική αντικατάσταση των δημόσιων εγγράφων με μια απλή υπεύθυνη δήλωση.
Οι βασικές προβλέψεις για τη μείωση και την κατάργηση των δικαιολογητικών περιλαμβάνουν:
1. Αντικατάσταση με Υπεύθυνη Δήλωση (Ν. 1599/1986)
Όταν για μια διαδικασία απαιτούνται πιστοποιητικά, βεβαιώσεις ή δικαιολογητικά που τηρούνται ήδη σε αρχεία του Δημοσίου (π.χ. Δήμοι, Περιφέρειες, ΝΠΔΔ), ο πολίτης ή το νομικό πρόσωπο έχει το δικαίωμα να αντικαταστήσει το σύνολο ή μέρος αυτών με μια υπεύθυνη δήλωση. Αυτό εφαρμόζεται στις περιπτώσεις όπου τα έγγραφα δεν μπορούν ακόμη να αντληθούν αυτόματα από την υπηρεσία μέσω ψηφιακής διαλειτουργικότητας. [3, 4]
2. Αυτεπάγγελτη Αναζήτηση σε Δεύτερο Χρόνο
Η αρμόδια δημόσια υπηρεσία είναι υποχρεωμένη να δεχτεί την υπεύθυνη δήλωση και να εκδώσει τη διοικητική πράξη ή να προχωρήσει το αίτημα. Στη συνέχεια, η ίδια η υπηρεσία αναλαμβάνει να αναζητήσει αυτεπάγγελτα τα επίσημα έγγραφα από τον φορέα που τα εκδίδει.
3. Αυστηρές Προθεσμίες για τους Φορείς
- Εντός 1 μηνός: Οι δημόσιοι φορείς στους οποίους γίνεται η αυτεπάγγελτη αναζήτηση υποχρεούνται να αποστείλουν τα έγγραφα στην υπηρεσία που τα ζήτησε.
- Εντός 1 μηνός (μετά την έκδοση): Αν η προθεσμία παρέλθει χωρίς απάντηση, η αρμόδια υπηρεσία προχωρά υποχρεωτικά στον έλεγχο ακρίβειας της υπεύθυνης δήλωσης με άλλα μέσα.
4. Δικλείδες Ασφαλείας & Κυρώσεις
Για να διασφαλιστεί ότι το σύστημα δεν θα υποστεί κατάχρηση, ο νόμος ορίζει ότι αν μετά από έλεγχο η υπεύθυνη δήλωση αποδειχθεί ανακριβής ή ψευδής, επιβάλλονται άμεσα:
- Ανάκληση της διοικητικής πράξης που εκδόθηκε.
- Διοικητικό πρόστιμο από 2.000€ έως 50.000€, ανάλογα με το οικονομικό ή διοικητικό όφελος που προσπάθησε να αποκομίσει ο παραβάτης.
- Καταλογισμός και επιστροφή κάθε ποσού ή δαπάνης που τυχόν καταβλήθηκε αχρεωστήτως στον πολίτη.
Το Υπουργείο Εσωτερικών εξέδωσε τον Μάιο του 2026 δύο εξαιρετικά σημαντικές εγκυκλίους για την άμεση εφαρμογή των βασικών άρθρων του Νόμου 5293/2026.
Οι εγκύκλιοι αυτές καθορίζουν τον ακριβή τρόπο λειτουργίας των δημοσίων υπηρεσιών:
1. Πρώτη Εγκύκλιος (ΔΙΔΔΔΗ/Φ.17/8084/15-6-2026): Αντικατάσταση Δικαιολογητικών
Η εγκύκλιος αυτή εξειδικεύει την εφαρμογή του άρθρου 3 και υποχρεώνει τη δημόσια διοίκηση να αποδέχεται υπεύθυνες δηλώσεις αντί για επίσημα πιστοποιητικά:
- Κατάργηση προσκόμισης γνωστών εγγράφων: Ξεκαθαρίζεται ότι οι πολίτες δεν θα χρειαστεί ξανά να προσκομίσουν έγγραφα όπως ληξιαρχικές πράξεις γάμου, αντίγραφα πτυχίων, απολυτήρια στρατού ή πιστοποιητικά εγγυτέρων συγγενών.
- Υποχρέωση αποδοχής: Όλες οι υπηρεσίες του Δημοσίου, οι ΟΤΑ (Δήμοι/Περιφέρειες) και τα ΝΠΔΔ υποχρεούνται νομικά να κάνουν δεκτή την υπεύθυνη δήλωση.
- Άμεση έκδοση πράξης: Αν από το αίτημα δεν προκαλείται οικονομική δαπάνη για το κράτος, η υπηρεσία εκδίδει αμέσως την απόφαση και ψάχνει τα δικαιολογητικά εκ των υστέρων.
2. Δεύτερη Εγκύκλιος (ΔΙΔΑΔ/Φ.69/282/οικ.8587/22-5-2026): Ψηφιακή Ενημέρωση Ωραρίων
Η εγκύκλιος αυτή αφορά το άρθρο 7 του νόμου, το οποίο εισάγει το νέο άρθρο 5Β στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας:
- Υποχρεωτική ανάρτηση ωραρίων: Κάθε δημόσιος φορέας οφείλει να έχει διαρκώς αναρτημένα στην ιστοσελίδα του τα ωράρια λειτουργίας του.
- Ειδικές κατηγορίες: Πρέπει να αναγράφονται ξεχωριστά και με σαφήνεια τα ωράρια υποδοχής του κοινού, των δικηγόρων, καθώς και άλλων επαγγελματιών.
Επόμενο Βήμα: Πλατφόρμα politis.gov.gr
Σε συνέχεια αυτών των εγκυκλίων, στις 4 Ιουνίου 2026, ανακοινώθηκε η έναρξη της νέας ψηφιακής πλατφόρμας politis.gov.gr, η οποία θα αποτελέσει το κεντρικό σημείο για την παρακολούθηση των αιτημάτων αυτών.